مقاومت عبارتست از ایستادگی و سرسختی مراجع در جلسه مشاوره که مانع پیشرفت جلسه مشاوره به سوی اهداف تعیین شده می شود. به عقیده راجرز مقاومت مراجع که نشانه نارضایتی او از کل موقعیت جلسه مشاوره است بدان معنا است که مشاور نمی تواند مراجع را در جلسه مشاوره در جهت نیل به اهداف کمک کند.

     از این روی مراجع نارضایتی خود را اعلام می کند و پایان جلسه مشاوره را خواستار می شود. در این حالت مقاومت نقش سازنده ای برای مشاور دارد و وی باید در ارتباط خود با مراجع و نیز روش مشاوره اش تجدید نظر کند.

     انتقاد مراجع از مشاور و نحوه مشاوره وی، نارضایتی از نتایج احتمالی مشاوره، عدم توجه به گفتار مشاور، عدم حضور در زمان تعیین شده مشاوره، پنهان کردن عقائد و احساسات، ذهنی کردن بحث جلسه یا به نوعی پیچیده کردن موضوعات و عدم پرداخت درست به موضوع اصلی، سکوت های طولانی و عدم اعتقاد به روانشناسی و نتایج آن همگی از مصادیق مقاومت مراجع است.

     مقاومت مراجع دامنه گسترده ای دارد و از عدم پذیرش مشاور توسط مراجع تا بی توجهی و بی میلی او نسبت به ادامه جلسه مشاوره در تغییر است. شِرمن مقاومت مراجع و خصوصیات آن در جلسه مشاوره را به شرح زیر طبقه بندی می کند:

۱. مقاومت کامل: در این حالت مراجع عقاید مشاور، نحوه مشاوره کردن و خود او را قبول ندارد و نسبت به ادامه جلسه مشاوره رغبتی نشان نمی دهد. همچنین در صورت ادامه جلسه مشاوره ممکن است که نسبت به مشاور رفتار خصومت آمیزی در پیش گیرد.

۲. مقاومت نسبی: در این حالت مقاومت مراجع تا حدودی پنهان است و مراجع عقائد و پیشنهادهای مشاور را بطور ضمنی تکذیب می کند. وی بطور آزادانه و عمیق با مشاور حاضر به گفتگو نیست و محتوای گفتارش سرشار از مطالب ضد و نقیض است.

۳. بی میلی: در این حالت مقاومت مراجع کم است و در جلسه مشاوره ابتکار چندانی از خود بروز نمی دهد و گفتارها وپیشنهادهای مشاور را تا حدودی با اکراه می پذیرد.

     علل مقاومت

۱. عوامل بیرونی: دربرگیرنده مجموعه عوامل محیطی و رفتارهای نامناسب مشاور است. اینکه مراجع در اتاق مشاوره احساس ناراحتی کند یا از رفتارهای مشاور ناراضی باشد به علت بیرونی برمی گردد.

۲. عوامل درونی: به مجموعه عوامل شخصی که ریشه در افکار خود مراجع دارد مربوط می شود. مواردی چون: نگرانی مراجع از وخیم تر شدن شرایط یا ترس از طرد شدن از سوی مشاور از این جمله اند.

۳. عوامل مختلط: شامل ترکیبی از عوامل درونی و بیرونی است که ارتباط حسنه مشاوره ای را تخریب می کند. عواملی چون: خستگی، عدم برقراری ارتباط کلامی رایج، بیماری یا نقص عقلی از اینگونه اند.  

روشهای برخورد با مقاومت از نگاه پاترسون

۱. گوش دادن فعال: مشاور از طریق گوش دادن فعال که مقدمه ای بر پذیرش مراجع و انعکاس احساسات اوست می تواند به عنوان اولین روش برخورد با مقاومت استفاده کند.

۲. گفتگوی معمولی: زمانی که مقاومت مراجع شدید باشد بهتر است که مشاور گفتگوی جلسه را از حالت مشاوره خارج سازد و درباره موضوعات معمولی و روزمره صحبت کند.

۳. تجزیه و تحلیل علل: چنانچه بعد از کاربرد دو روش بالا زمینه کاهش مقاومت فراهم نشد بایستی اقدام به تجزیه و تحلیل علل آن کرد. یعنی به ترتیب بررسی عوامل بیرونی، درونی و در نهایت ترکیبی. 

۴. ختم جلسه: اگر هیچ کدام از روش های ۳گانه در کاهش مقاومت موثر واقع نشد بهتر است که جلسه مشاوره خاتمه پیدا کند و مراجع در صورت توافق نزد مشاور دیگری ارجاع داده شود زیرا با ضعیف شدن یا تخریب رابطه حسنه بین مشاور و مراجع ادامه جلسه مشاوره سودی نخواهد داشت.

     دیویس و رابینسون روشهای برخورد با مقاومت در جریان مشاوره را به شرح زیر می دانند: بحث درباره مقاومت، ارائه اطلاعات درباره مشاور و دیگران به مراجع، پذیرش و ترغیب مراجع، انعکاس احساسات، مواجه سازی مراجع با موضوع و در نهایت پایان بخشیدن به جلسه.

 

۳نکته:

۱. در کنکور از پاترسون یا دیویس و رابینسون به عنوان نظریه پرداز مقوله مقاومت و اسامی دیگر در حوزه های مختلف نام برده نمی شود منتها از مواردی که به عنوان نمونه دربرگیرنده علل مقاومت یا روش های برخورد است سئوال طرح می شود. بنابراین نگران نام متخصصان مختلف در حوزه مبانی و فنون نباشید. تنها در فصل ۲و۶ کتاب راهنمایی و مشاوره شغلی و حرفه ای (نظریه های انتخاب شغل) دکتر شفیع آبادی اسامی مهم بوده اند و در کنکور بارها به نام آنها سئوال طرح شده است.  

۲. یک نمونه درباره نحوه ختم جلسه در موقعیت مقاومت مراجع عبارتست از: "به نظر می رسد که امروز تمایل چندانی به ادامه بحث نداری و از این بابت تحت فشاری. من اصراری برای ادامه ندارم و از شما می خواهم که این موضوع را به جلسه بعدی واگذار کنیم".

۳. بعد از ختم جلسه بایستی قرار ملاقات بعدی و میزان تمایل مراجع برای ادامه دادن یا ندادن بررسی گردد زیرا به هر دلیلی امکان دارد که مراجع از رفتار ما ناراحت شده باشد اما بر زبان نیاورد که در این صورت ادامه هم نخواهد داد. بنابراین بهتر است که تنها وی را به ادامه جلسه و تعیین وقت دعوت کنیم و اصراری بر ادامه دادن نداشته باشیم. زیرا مهم حل و فصل مشکل وی است که می تواند در قالب "ارجاع" صورت پذیرد. البته یکی از موارد ارجاع بروز نوعی تعارض بین طرفین است که مقاومت اینگونه قلمداد می شود.

 



 

منبع: فنون و روش های مشاوره، شفیع آبادی، ص ۷۹. نشر ترمه