تپش قلب چیست و چرا به وجود می آید؟
قلب جزو اندامی از بدن میباشد که علیرغم تپش و فعالیت مداوم و بیوقفه
اش ، وجودش در بدن احساس نمیشود. به عبارت دیگر انسانها در ۹۹% مواقع
اصلاً متوجه وجود این عضو در بدن خود نمیباشند. هرگاه فرد احساس بکند که
قلبش درون قفسه سینه در حال تپش میباشد، دچار تپش قلب شده است. پس تپش قلب به معنی آگاهی از ضربان قلب خود است.
همانگونه که میدانید قلب نوعی تلمبه است. خون بوسیله آن در بدن جریان
مییابد، اما چه تلمبه حیرتزایی! قلب در هر تپش تقریبا صد سانتیمتر مکعب
خون را در بدن پخش میکند. روزانه حدود ۱۰ هزار لیتر خون بوسیله این تلمبه
در درون رگهای هدایت میشود. در مدت عمر متوسط یک انسان شاید ۲۵۰ میلیون
لیتر خون بوسیله قلب، تلمبه زده شود. طول مدت هر تپش قلب انسان، کمی بیش از
هشتدهم ثانیه است. بنابراین، قلب روزی صدهزار بار میتپد و در فاصله هر
یک تپش به مدتی برابر زمان یک تپش، به استراحت میپردازد. پس قلب روزانه
حدود ۶ ساعت آرامش دارد.
این که میگوییم «تپش» قلب، مقصودمان بسته و باز شدن آن است؛ یعنی انقباض و
انبساط آن. تلمبه قلب در حالت انقباض (بسته شدن) خون را بیرون میراند؛
اما در حالت انبساط (باز شدن) خون را به درون قلب میکشد. البته گمان نکنید
که این کار به سادگی مثلا باز و بسته شدن مچ دست صورت میگیرد. خیر؛ بلکه
انقباض قلب به صورت نوعی موج از پایین قلب شروع شده، تا به بالای آن حرکت
میکند.
احساس تپش قلب
تپش قلب به صورتهای گوناگون نظیر کوبیدن لرزیدن ، تپیدن و … احساس میشود. برخی ذکر میکنند که قلبشان هری میریزد یا بعضی میگویند که قلبشان چند دقیقه تاپتاپ میزند و دوباره به حالت عادی بر میگردد. در برخی نیز ضربان قلب همیشه تند است و تپش قلب به صورت دائم احساس میشود.
علل تپش قلب
تپش قلب در اکثر موارد نشانه بیماری خاصی نمیباشد و جای نگرانی چندانی ندارد. ولی برای بیمار ممکن است این نشانه خیلی خطرناک به نظر برسد. زیرا تصور میکند که به دنبال تپش قلب ممکن است توقف قلبی اتفاق بیفتد و قلب از کار بیفتد. همین نگرانی و استرس باعث تحریک قلب شده و تپش قلب فرد تشدید پیدا میکند.
علل روحی و روانی
تپش قلب به تنهایی نشاندهنده هیچ گروه خاصی از اختلالات نیست و اغلب در واقع اختلال فیزیکی اولیه نبوده، بلکه مشکلی روانی است. گاهی بویژه در بیماران مبتلا به اضطراب ، بیماران از احساس تپش قلب شکایت دارند ولی در بررسیها اختلال ریتمی مشخص نمیشود.
علل فیزیولوژیک یا طبیعی
حالتهایی هستند که به طور طبیعی باعث تپش قلب میشوند. ورزش و فعالیت بدنی شدید میتواند باعث ایجاد تپش قلب برای مدت چند دقیقه شود. فردی که بیماری قلبی ندارد ممکن است با ورزش ضربان قلب را به ۱۶۰ بار دقیقه یا بیشتر برساند که البته این طبیعی است و مشکلی محسوب نمیشود. استرس، هیجان و اضطراب نیز از عوامل شناخته شده تپش قلب به شمار میروند. از سوی دیگر مصرف چای غلیظ ،قهوه تلخ و برخی سیگارها ممکن است در فرد تپش قلب ایجاد نمایند.
علل آریتمی قلبی
توجه به الگوی تپش قلب و همچنین نبض همزمان ، تشخیص را آسان میکند.در
تمام حالتهای دیگر تپش قلب بیشتر به صورت تند زدن و شدید زدن قلب خود را
نشان میداد و ضربان قلب منظم بود. نبض نامنظم در حین حمله تپش قلب تقریبا
همیشه دال بر آریتمی است.
آریتمیهای شایعی که منجر به تپش قلب میشوند، فیبریلاسیون دهلیزی ،
انقباضات پیشرس دهلیزی یا بطنی تاکیکاردی یا تند ضربانی فوق بطنی و
بطنی و تند ضربانی سینوسی میباشند. ضربانها در تاکیکاردی یا تند
ضربانی فوق بطنی و بطنی و تند ضربانی سینوسی ، سریع و منظم ، در
فیبریلاسیون دهلیزی سریع و نامنظم و در انقباضات پیشرس دهلیزی یا بطنی
بصورت “یک در میان” مشاهده میشوند.
در بعضی مواقع تپش قلب به صورت نابجا و نابهنگام بروز پیدا میکند که فرد
احساس میکند قلبش میریزد یا یک ضربه محکم به دیواره قفسه سینه اصابت
میکند. اگر فرد در این حالت نبض خود را گرفته باشد متوجه میشود که یک نبض
خالی زده است. این نوع تپش قلب در اکثر موارد نشانه یکی از شایعترین
آریتمیهای قلبی به نام “انقباض پیشرس یا زودهنگام بطنی یا (PVC) است که
اگر تعداد آن از حدی بیشتر شود ممکن است خطرات جدی برای فرد به همراه داشته
باشد.
درمان تپش قلب
- ماساژ ناحیه کاروتید گردن (البته منوط به این که روش انجام بدون خطر این تکنیک را فرا گرفته باشید.)
- نگاه داشتن نفس بهطور کوتاهمدت
- سرفه پیدرپی
- نیشگون گرفتن از پوست بازو به قدری که باعث درد شود.
- زدن آب سرد به صورت ، فرو بردن سر در آب سرد به مدت کوتاه ، یا دوش سرد بطوری که آب سرد روی سر بریزد.
- در بینی و دهان خود را بگیرید و سعی کنید به ملایمت هوا را از بینی خارج کنید بطوری که احساس کنید پردههای گوش به سمت بیرون حرکت میکنند.
درمان دارویی
- در مواردی که حمله تند ضربانی تکرار میشود، امکان دارد یک یا چند دارو برای کنترل ضربان قلب تجویز شوند. در مواردی که تپش قلب در اثر آریتمهای قلبی ایجاد شده باشد، داروهایی مانند دیگوکسین ، کینیدین ، مسدودکنندههای کانال کلسیم ، پروکاینامید ، و داروهای ضد بتا آدرنرژیک تجویز میشوند. در آریتمیها اگر ضربان قلب به حالت طبیعی باز گردانده نشود، امکان دارد نارسایی احتقانی قلب ، حمله قلبی ، یا ایست قلبی ، که جان بیمار را به خطر میاندازند، رخ دهند.
عواملی که در تنظیم کننده ضربان قلب موثر است عبارت اند از:
- ماست: غنی از ویتامین B12 است که در کنترل تپش قلب موثر است. ویتامین B12 کمک می کند تا سلول های عصبی رشد کند و استرس وارد شده را تحمل کند.
- موز: سرشاراز پتاسیم است. این الکترولیت برای برقراری ارتباط بین مغز و قلب لازم است. بنابراین در تنظیم ضربان قلب موثر است.
- سیر: «آلیسین» موجود در سیر مانع از آسیب رادیکال های آزاد در قلب می شود و کلسترول مضر را از بین می برد.
- نمک: همیشه بالا بودن ضربان قلب مسئله ساز نیست گاهی نیز پایین بودن ضربان قلب مشکل ایجاد می کند. مصرف نمک برای افرادی که دچار کندی ضربان قلب هستند، موثر است.
- مغز میوه: این تنقلات سرشار از چربی سالم است که از قلب در برابر شوک محافظت می کند و عملکرد آن را بهبود می بخشد.
- ماهی: همه ماهی های چرب از جمله سالمون حاوی اسید چرب امگا۳ است که حاوی کلسترول خوب است بنابراین برای سلامت قلب بسیار مفید است.
- کشمش: برای حفظ ضربان سالم قلب، لازم است و در ایجاد تعادل سدیم و پتاسیم بدن نقش دارد. کشمش سرشار از پتاسیم لازم و کم سدیم است. لذا یکی از بهترین مواد غذایی برای تنظیم ضربان قلب است.
- جودوسر: بهترین ماده غذایی برای دفع کلسترول مضر از سرخرگ هاست. این ماده غذایی اسید چرب امگا۳ دارد که ضربان قلب را ثابت نگه می دارد.
- نعناع: بر اساس دیدگاه طب قدیمی شرق، نعناع تقویت کننده عضله قلب و افزایش دهنده گردش خون در قلب است.
- کدو تنبل: منیزیم موجود در آن در تنظیم ضربان قلب موثر است.