در زمان هاي قديم، صرع را به نام "بيماري مقدس" مي شناختند. مردم آن زمان بر اين عقيده بودند که فرد مصروع در حال جنگيدن با شيطان مي باشد و يا مي گفتند که فرد مصروع، پيام آور از طرف خداوند است. در رم، صرع را به نام "چند بيماري" مي شناختند.

اما صرع چيست؟

صرع يک ناتواني عصبي مي باشد که با بيهوشي همراه مي باشد.

در زبان انگليسي صرع به معناي داشتن يک تشنج(Having a Fit) مي باشد که در زبان محاوره اي به معناي بسيار ناراحت شدن مي باشد.

صرع غالبا با دارو و يا با عمل جراحي کنترل مي شود، اما معالجه آن زمان مي برد.

حمله صرع به دليل قطع ناگهاني فعاليت الکتريکي مغز به وجود مي آيد. همان طور که مي دانيم، مغز مسئول تمام اعمال بدن مي باشد. 

 انواع مختلف صرع

صرع، انواع مختلفي دارد( نزديک به 40 نوع) که براي هر شخص متفاوت مي باشد و بستگي به محلي از مغز دارد که حمله در آن ايجاد مي شود. برخي ها بيهوش مي شوند. برخي ها در روي زمين مي افتند و برخي ها اندامشان را به سرعت تکان مي دهند.

به خاطر تنوع در صرع، تشخيص يک نوع خاص مشکل است. به همين خاطر ممکن است برخي افراد که مصروع نيستند را جزو گروه مصروعان قرار دهند، مثل افرادي که دچار سردردهاي شديد مي باشند، يا افرادي که غش مي کنند و يا افرادي که دچار بيماري هاي قلبي مي باشند. 

اين وظيفه ي پزشک مي باشد که تشخيص دهد، آيا فرد، صرع دارد يا نه و درمان را شروع کند.

صرع بزرگ یا تشنج تونیک – کلونیک

شایعترین نوع صرع ، صرع اصلی (Grand mal) است. آن هنگامی رخ می‌دهد که مناطق حرکتی مغز دچار عارضه شده است و اسپاسمهای شدید و بی‌هوشی را دربردارد. در اغلب موارد صرع اصلی ، قبل از آغاز حمله و غش به بیمار یک حالت درونی دست می‌دهد که این اخطار خوانده می‌شود. این حالت در لاتین Aura نامیده می‌شود و می‌تواند به صورت روانی یا جسمی باشد. مثل شنیدن صدایی (جسمی) و یا احساس خوشبختی یا بدبختی (روانی). بیمار ممکن است بوی مشخصی را حس کند و یا گمان کند که نور درخشنده‌ای می‌تابد. بعد از چند لحظه بیمار بی‌هوش می‌افتد که این مرحله کوتاه، تونیک است که تمام ماهیچه‌ها متشنج و منقبض می‌شوند، تنفس بیمار قطع می‌شود و رنگش نیز ممکن است کبود شود. مرحله بعدی کلونیک است که اندامها تکانهای مختصری می‌خورند. در خلال این مدت بیمار ممکن است زبانش را گاز بگیرد.

مراحل علائم تشنج تونیک – کلونیک به ترتیب زیر است:

• تحریک پذیری یا رفتارهای غیرعادی به مدت چند دقیقه پیش از بروز تشنج (Aura).
• اسپاسم و انقباض عضلات که 30 ثانیه طول می‌کشد و کودک در طی آن بیهوش شده و به زمین می‌افتد و تنفس نامنظم می‌شود.

• حرکات پرشی اندامها یا صورت که می‌تواند از 20 ثانیه تا چند ساعت طول بکشد. در این مرحله ممکن است کودک زبانش را گاز بگیرد و کنترل مثانه یا روده را از دست بدهد.

• پس از آنکه تشنج متوقف شد، ممکن است کودک تا چند دقیقه و به ندرت تا ده دقیقه بیهوش باقی بماند.
• بعد از بازگشت هوشیاری کودک معمولاً گیج است و سردرد دارد و ممکن است به خواب رود.

صرع ها عبارتند از:

1- صرع جزئي(Partial Seizures)

هنگامي که آسيب مغزي فقط در يک طرف مغز باشد، صرع جزئي نام دارد. تقريبا يک سوم مصروعين، اين نوع صرع را دارند. قبل از اين که حمله شروع شود، بيمار احساس مي کند که حالش بد است. اين احساس ها شامل: تغييرات بينايي، تغييرات بويايي و شنيدن صداهاي نامفهوم مي باشد. اين نوع صرع خود به دو قسمت تقسيم مي شود:

* نوع ساده

اين نوع کمتر از 1 دقيقه طول مي کشد. شخص ممکن است علائمي داشته باشد و اين علائم بستگي به محلي از مغز دارند که درگير شده است. اگر قسمت پشتي مغز درگير شده باشد، بر روي ديد و عضلات اثر مي گذارد، براي مثال عضلات انگشت يا بازو يا پا سفت مي شوند. شخص ممکن است احساس تهوع داشته باشد، عرق کند و يا رنگ پريده گردد.

* نوع پيچيده

در اين نوع فعاليت قسمت گيجگاهي مغز يا محلي در مغز که احساسات و حافظه را در برمي گيرد، دچار اختلال مي شود. اين نوع بين 2-1 دقيقه طول مي کشد. نشانه ي اين نوع عبارت است از: گريه کردن ، دويدن، فرياد زدن، خنديدن، دست زدن و ... .

2- صرع عمومي

هر دو قسمت مغز را شامل مي شود و فرد بيهوش مي شود. اين نوع شامل:

* صرع غايب

نشانه هاي اين نوع صرع عبارت است از: باز شدن دهان، چشمک زدن و بيهوشي. اين نوع بيشتر از 30 ثانيه طول نمي کشد.

* صرع بي صدا

در اين نوع، فرد يک باره عضلاتش شل مي شود و مي افتد.

* صرع عمومي کلي

بدن، بازو و پا خم مي شود و يا دراز مي شود و مي لرزد. بعد از اين حالت، فرد خسته است، سردرد دارد، گرسنه است، در بينايي مشکل دارد و در بدن احساس درد دارد. اما بعد از مدتي استراحت، خوب مي شود.

* صرع حرکتي

در اين نوع صرع، عضلات به سرعت حرکت مي کنند.

* صرع تب

اين نوع صرع در اثر تب به وجود مي آيد.

تشخيص صرع

آزمايشاتي نظير الکتروانسفالوگرام(electroencephalogram) که بر روي بافت مغز انجام مي گردد، آزمايش خون، MRI و طب سوزني براي تشخيص صرع وجود دارد. اما هيچ گونه آزمايشي براي تعيين نوع صرع وجود ندارد.

صرع غالب اوقات با خرناس کشيدن آغاز مي شود. بعد  آبي از دهان فرد مصروع بيرون مي ريزد. اگر اين حمله بيشتر از 5 دقيقه طول کشيد و يا اگر فرد مصروع، تشنج هاي مکرري داشت، بايد فورا او را به بيمارستان برد. ولي اگر کمتر از 5 دقيقه طول کشيد، اجازه دهيد تا خود فرد بعد از مدتي به هوش آيد.

نبايد هيچ گاه به فردي که در حال تشنج مي باشد، چيزي  از راه دهان  بدهيد، زيرا ممکن است فرد زبان خود را ببلعد يا گاز بگيرد. وسايل نوک تيز و خطرناک را از فردي که در حال  تشنج مي باشد، دور کنيد.

بعد از حمله صرع، غالبا فرد به خواب مي رود و گاهي هم نمي فهمد که بيهوش بوده است و تا مدتي گيج و خسته است. در حدود 50 درصد افراد مبتلا به صرع، بعد از تشنج، سردرد دارند. در اين حال بايد يک نفر کنار او باشد تا فرد احساس راحتي و آرامش کند.

دلايل صرع چيست؟

1- مشکلات در حين زايمان

2- ضربه شديد(مثل ترکش) در سر، باعث مي شود اکسيژن به مغز نرسد.

3- عفونت در مغز مانند: مننژيت 

4- سرطان مغز

5- تب

6- عدم تعادل شيميايي و يا ساختاري

7- مشکلات عصبي

8- قطع داروي ضد صرع

9- قاعدگي

10- مصرف مشروبات الکلي

11- يبوست

12- استرس و عصباني شدن

13- ديدن نورهاي پرتشعشع

بيشتر افراد (6 نفر از هر 10 نفر) بدون دليل شناخته شده اي دچار صرع مي گردند.

جلوگيري از صرع به وسيله خود شخص

* اولين چيزي را که بايد تغيير دهيد، خلق و خوي تان است.

اگر افسرده، ناراحت و غمگين هستيد، به شما توصيه مي کنيم بخنديد و خنده درماني را شروع کنيد. خنده باعث سرحالي شما مي شود و 30 درصد مصروعين با خنده درماني خوب شده اند.

تحقيقات نشان داده است که در حدود 30 تا 70 درصد از افراد صرعي دچار افسردگي، عصبانيت و يا هر دوي اين ها مي باشند. بايد بدانيم که افسردگي در تمام افراد ضررهايي دارد، از جمله: تغيير در هورمون ها، ضعيف شدن، استرس، نگراني، مشکلات با دوستان يا اقوام.

* ورزش کنيد.

ورزش کردن باعث شادي و سرزندگي و دور کردن استرس مي شود. برخي از ورزش هاي مفيد براي شما عبارت است از: راه رفتن در جنگل و پارک، ژيمناستيک، وزنه برداري، شنا کردن ، مديتيشن و يوگا.

نکته مهم براي شما اين است که هنگام پر بودن شکم، ورزش نکنيد.

* خود را خسته نکنيد.

* رژيم غذايي را رعايت کنيد.

* از زندگي لذت ببريد.

* داروهاي خود را مصرف کنيد.

اقدامات اولیه در فردی که تشنج کرده

اگر کودک دچار یک تشنج تونیک – کلونیک شده او را به یک سمت بخوابانید و سرش را همسطح یا پایینتر از بدنش قرار دهید.
بر طبق اصول کمکهای اولیه باید جسم سختی را بین دندانهای بیمار قرار داده تا از گاز گرفتن زبانش جلوگیری کنید و او را به پشت خواباند و مطمئن شد که بطور معمولی نفس می‌کشد. هرگز چیزی را با فشار میان دندانهایش قرار ندهید. در بیشتر مواقع تشنجات بعد از یک دقیقه متوقف می‌شوند و بعد از آن یک دوره خواب و استراحت است ولی اگر تشنجات بیشتر از چند دقیقه به طول انجامد حتما باید بیمار را به بیمارستان رساند. همچنین اگر کودک تاکنون یک تشنج تونیک – کلونیک نداشته و نخستین باری است که به این نوع حمله دچار می‌شود، به سرعت کودک را به نزدیکترین بیمارستان برسانید.

در مورد سایر انواع تشنج کودک را در یک محل آرام نشانده و صبر کنید تا تشنج کاملاً برطرف شود و کودک هوشیار شود. سپس به آرامی با او صحبت کنید و به او آرامش خاطر بدهید. از زدن یا تکان دادن کودک برای متوقف کردن تشنج خودداری کنید.

اقداماتی که پزشک انجام می‌دهد:

1- پزشک نخست از شما سؤالاتی در مورد رفتارها و علائم کودک (قبل، در طی و بعد از حمله تشنج) می‌پرسد. برای مشخص کردن عوامل محرک احتمالی، ممکن است از شما خواسته شود تا دقیقاً نوع فعالیت کودک را هنگام بروز حمله مشخص کنید.

2- یک نوار مغزی الکتروآنسفالوگرافی EEG از کودک گرفته می‌شود تا به تشخیص نوع صرع کمک کند. در مواردی که تشخیص صرع از هیستری (تمارض) امکانپذیر نباشد از الکتروانسفالوگرافی استفاده می‌شود.
3- انجام MRI مغزی ممکن است برای تشخیص ناهنجاریهای ساختمانی مغز لازم باشد.

4- انجام آزمایش خون برای تشخیص اختلالات الکترولیتی به عنوان علت تشنج ضروری است.

درمان

امروزه کنترل بیشتر انواع صرعها میسر است با استفاده از داروهای مناسب بطور روزمره می‌توان از بروز حمله جلوگیری کرد. کودکان مبتلا به صرع ، نیاز به مصرف منظم داروی ضد تشنج دارند. این داروها معمولاً به مدت دو تا چهار سال بعد از آخرین حمله تشنج ادامه می‌یابند و سپس می‌توان به تدریج ظرف چند ماه آنها را قطع کرد. اگر حملات صرع با دارو کنترل نشوند و همچنین MRI یک ضایعه مغزی را نشان دهد، ممکن است جراحی (خیلی به ندرت) مورد بررسی قرار بگیرد.

پیش آگهی

پیش آگهی صرع بسته به نوع آن متفاوت است. بیشتر از سه چهارم کودکان مبتلا به صرع "تونیک – کلونیک" که به مدت دو سال حمله‌ای نداشته‌اند، عود نخواهند داشت. اغلب کودکان مبتلا به صرع نسبی خوش‌خیم، خود به خود خوب می‌شوند و بعد از بلوغ احتیاج به مصرف دارو ندارند. پیش آگهی صرع کوچک (ابسانس) مبهم و نامعلوم است. اغلب کودکان، حتی کودکانی که مشکلشان حل نشده، هیچ ناتوانی و معلولیتی از نظر ذهنی پیدا نمی‌کنند و می‌توانند به مدارس معمولی بروند و در اغلب فعالیتهای ورزشی شرکت کنند.

راههای پیشگیری

اکثر علل صرع قابل پیشگیری هستند. شش گام اساسی برای پیشگیری از ابتلا به صرع که سازمان جهانی بهداشت بیان کرده است عبارتند از: مراقبتهای پیش از تولد ، زایمان بی خطر ، کنترل تب در کودکان ، کاهش ضربه مغزی ، کنترل بیماریهای عفونی و انگلی و مشاوره ژنتیک.

تغییرات روانی صرع

تغییرات روانی صرع دو نوع است یکی زودگذر و دیگری ثابت که تغییرات شخصیتی صرعی نامگذاری می‌شود.

حالت زودگذر

یک حالت استثنایی است که بتواند بعد از یک حمله در وی ظاهر شود و چند هفته طول می‌کشد. اثرات مهمش تیرگی سطح هوشیاری است به طوری که گاهی اوقات بیمار نمی‌تواند کارهای روزانه انجام دهد.

حالت ثابت

از تغییرات این دسته خلق و احساس ناپایدار ، چسبندگی ، کینه توزی ، فکر نامعلوم و مجهول ، علاقه به جزییات و فراموش کردن کلیات و حالت کندی روانی را می‌توان نام برد.